سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان

جغرافیای طبییعی دریای مکران

(دریای عمان)

دریای مکران و پیدایش آن :

دریای مکران قسمتی از اقیانوس هند و تنها دریای آزاد ایران است که اهمیتش بیشتر به واسطه مربوط بودن آن با اقیانوس هند است، و خلیج فارس نیز توسط تنگه هرمز و از طریق این دریا با تمام دنیا ارتباط دارد. در زیر ابتدا به طور اختصار شرحی از نظریه ها و اوضاع جغرافیایی اقیانوس هند بیان نموده و سپس به شرح مختصر پیدایش دریای مکران میپردازیم :

بر خلاف اقیانوسهای اطلس و کبیر که هر دو با قطب شمال و جنوب اتصال دارند، اقیانوس هند فقط از سوی جنوب به این دو اقیانوس ارتباط پیدا می کند.

در دوران اول زمین شناسی، قاره ای به نام گندوانا وجود داشته که از برزیل به افریقای جنوبی و ماداگاسکار و از سوی دیگر به عربستان و گوشه ای از جنوب ایران، هند، استرالیا و قاره قطب جنوب ممتد و متصل بوده و این مؤید نظریه ای است که بر طبق آن، قاره ها در ابتدا به یکدیگر متصل بوده و بعد به واسطه حرکات و جریان مرکزی زمین، از یکدیگر جدا شده اند و این جریان هنوز ادامه دارد.

در نتیجه این شکست، اقیانوس هند توسعه بیشتری پیدا کرده، گودی آن در ابتدا به ژرفای امروزه امروزه نبوده و با دریایی که در شمال آن قرار داشته است ارتباط پیدا میکرده، و آن دریا به جای آسیای صغیر، قفقاز، ایران، شمال هند، پاکستان و جزایر مالزی بوده است.

پس از چین خوردگی های آلپ، البرز و هیمالیا، آن دریا قطعه قطعه شده، به طوری که امروزه قطعات آن مانند دریای سیاه، دریای مازندران، دریای آرال و غیره مشاهده می شود.

حرکات زمین که سبب این اتفاقات شده، چنان که گفته شد از مرکز زمین است و از عهد اول دوره پرمین شروع می شود و در ایران، جهت آن از جنوب غربی به شمال شرقی است و تا کنون ادامه دارد و زلزله های کنونی نیز اثرات همین حرکات زمین است.

پس از متلاشی شدن قاره گندو انا وچین خوردگی عهد سوم جنوب اسیا چند بارمورد تجاوز آبهی اقیانوس هند قرار گرفته به طوری که عربستان هندوستان و مالایا به شکل شبه جزیره در آمده اند و جزیره سرندیب به علت شستشو از خاک هند جدا شده و دریای احمر که ابتدا فقط با دریای مدیترانه اتصال داشته است به سبب حرکات زمین و امواج سهمگین این اقیانوس ارتفاعات باب المندب را از بین برده وبه اقیانوس هند متصل شده است

چنان چه نقشه کره زمین را در دوره کامبرین (500 میلیون سال پیش ) مطالعه کنیم پوسته جامد زمین قاره واحدی است که در آن دو شکاف در مناطق استوایی آن زمان یعنی نخست بین آمریکای شمالی و اروپا دو دیگر بین قاره آسیا و قاره قطب جنوب وجود دارد. آب از این شکافها و اقیانوسهای اطراف به زمینهای پست داخل قاره راه یافته و حوضه های داخلی ایجاد کرده است.

در آغاز دوران دوم (حدود 140 میلیون سال پیش) شکاف بین اروپا و آمریکا وسیعتر شده و شکاف هند و استرالیا آفریقای جنوبی و هندوستان را دور زده و زمینه تشکیل اقیانوس هند را فراهم ساخته است.

در آغاز دوران سوم (حدود 45 میلیون سال پیش) حوضه اقیانوس اطلس پیدا شده، آمریکای جنوبی از آفریقا جدا گشته ود استرالیا از قاره قطب جنوب دور افتاده و به سوی شرق روان گردیده و اقیانوس هند تشکیل یافته است وشکاف بین آسیا و آفریقا، مقدمه پیدایش دریای مکران (دریای عمان) را می رساند.

در اواسط دوران سوم (35 میلیون سال پیش )، شکاف عمان گسترش یافته ، شبه جزیره هندوستان ابتدا به سوی شرق، سپس به شمال بالا رفته است ودنباله شکاف عمان به صورت خلیج باریکی، شروع پیدایش خلیج فارس را می رساند.

از اواسط دوران سوم به بعد، شکافها و شکستگی هایی در آفریقای شرقی بروز کرده و همچنین دریای سرخ و خلیج عدن پدید آمده وچاله های آفریقای شرقی ایجاد گردیده و بتدریج ارتفاعات فلات ایران هویدا گشته و در پای کوههای جنوبی، پیشروی شاخه ای از خلیج عمان، جلگه های پست پای کوه را فرا گرفته و خلیج فارس ظاهر گردیده است.