سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان

تاريخچه صنعت سوزن دوزی:

زمان رواج آن بعنوان يك هنر اصيل بطور كلي مشخص نيست ؛اما از آنجائيكه سوزن دوزي با طبيعت رابطه اي تنگاتنگ دارد پس مي توان آن را درنهاد وسرشت آنها يافت . هرچند ممكن است دربرهه اي از زمان به علت عدم وجود امكانات ونداشتن توانائي لازم براي بروز دادن نتوان نمونه ای از آن راديد؛ اما اين دليل عدم انكار اين هنر درآن زمان نمي تواندباشد.

سوزن دوزي هنري است برگرفته از ذوق وقريحه فرد هنرمند ؛همانگونه كه بسياري از شاهكارها از فكر كردن ، انديشيدن ، ميل به كمال رسيدن و...سرچشمه گرفته ؛ از همان ابتدا دروجود آدمي يافت میشود و ازسرشت ناخود آگاه فرد الهام مي گيرد، سوزن دوزي را نيز بايد چيزي هماننداينها دانست. اگردرباره سوزن دوزي قدري تامل كنيم آنرا همان فكروتجلی ذهن زن بلوچ ميابيم كه با بهره گيري از روحيه بي غل وغش خود كه مي توان آن را به دور از همه ناخالصي هاي جامعه دانست ،به خوبي وبه زيبايي آن جاذبه ها وآن سنبلها را كه به ذهنش خطور کرده و آنها رادردل طبيعت به خوبي حس مي كند به عنوان هنر خود به اطرافيان مینماياند. سوزن دوزي؛ اين هنر پررازورمز رانمي توان به زمان خاصي اختصاص داد .اما اگر بخواهيم زمان به فعليت رسيدن آن را بررسي كنيم شايد درحدود 100 يا 200 سال پيش از ظهور اسلام و آمدن اسلام به ايران باشد كه قومي به نام اسلاوها به ناحيه اي ازبلوچستان آمده ودرآنجا سكني گزيدند.

اين گروه از اسلاوها از طريق جاده ابريشم به اين منطقه آمده بودند ( اين منطقه درحال حاضر جزو خاك پاكستان بوده ودرمرزافغانستان وپاكستان قراردارد ) ناحیه فوق را بدلیل آنکه قوم اخیرمسیحی بوده وآئین اسلام راقبول نداشتند كافرستان مي گفتند.آنان پرورش كرم ابريشم ونحوه بدست آوردن نخ از پيله هاي ابريشم و استفاده از آنرا درپارچه بافي و سوزن دوزي به زنان بلوچ آموختند.

قبل ازرواج پارچه خارجي، منطقه ازاین نظر خود كفا بود. زنان بلوچ با ظرافت كاريهاي خاص خود هنر سوزن دوزي را رواج مي دادند ..دركنار زنان مردان نيز به نوبه خود دراين امر ياري مي رساندند. كارهاي سخت وخشن اين هنر را مردان وكارهاي ظريف را زنان بر عهده داشتند. پنبه رستن از زنان وبافتن از مردان ، اجراي نقشه ها برروي پارچه از زنان وفروش برعهده مردان بود . سوزن دوزي آنچنان با زندگي زنان بلوچ آميخته كه درهرجــــاي دنيـــا سوزن دوزي را با زن بلوچ وزن بلوچ را با سـوزن دوزي مي شناسند.

سوزن دوزي، اين هنر پرمباهات بلوچ بعلت زيبايي وشهرتي كه پيدا كرده است خوشبختانه فقط منحصرربه اين منطقه نبوده بلكه آوازه آن به فرسنگها فراتر از اينجانيز رسيده وخودرا به شکلهای متفاوتي نشان داده است؛ بگونه اي كه حتي افرادي كه باآن بیگانه اند اما از همان ظاهر زيبا و جذاب آن نهايت استفاده را خواهند برد.

مختصري بر سوزندوزي بلوچ:

سوزن دوزي (سوچن دوزي) يا بلوچ دوزي در ميان اقوام بلوچ هنري اصيل و ريشه دار است كه با طبيعت لطيف و صميمي زن بلوچ آميخته شده است كه تلفيقي است از رنگهاي خالص و طبيعي و نقش آرام طبيعت كه ميتوان آن را در ميان زنان و دختران بلوچ به عنوان هنري ظريف و پر سابقه ديد كه براي تامين ما يحتاج زندگي ودرواقع سروسامان دادن وضع اقتصادي خانواده هاي كم درآمد نقش به سزايي مي توان داشته باشد.

سوزن دوزي هنری است بسيار سخت و در عين حال جالب و ظريف كه در كنار مزايا و برجستگي هاي زيادي كه مي توان براي آن برشمرد معايبي را نيز ذكر كرد:

بعلت ظرافت خاصي كه دارد با عث ضعيف شدن چشم ،سردرد ،كمر درد وغيره مي شود كه هنرمند مي تواند باتنظيم وقت وپرداختن به آن درساعاتي مشخص ازبسياري مشكلات جلوگيري كند كه متاسفانه بعلت وضعيت بد اقتصادي تمام وقت خود را صرف سوزن دوزي کرده كه اين كار موجب اثرات زيان باري مي شو د . سوزن دوزي جزآن دسته ازهنرهاي معدودي است كه با همان ابزار اوليه واصيل وتوسط دست وسوزن صورت مي گيرد وبه همين علت از بسياري از هزينه هاكه براثر گرايش به صنايع وتكنولوژي ايجاد مي شود جلوگيري مي كند و چون تكنولوژي مدرن نياز به هزينه ها ي بالا وهمچنين افراد متخصص داشته نمي تواند جوابگوي تمام نيروي بيكار باشد سوزن دوزي دررفع اين معضل مي تواند بسيار موثر واقع شود.

پس اين هنر نه تنهارقيب ومانعي برسر راه استفاده صحيح ومناسب از تكنولوژي نيست بلكه به عنوان عامل مكمل دراقتصاد كشورهاي توسعه نيافته محسوب مي شود.

تمام کسانی كه دراين هنر ايفا نقش مي كنند زنان هستند، زنان بخوبي ارزش آن را درك كرده واز همان سنين پايين ( 4 و7سالگي ) با اين حرفه آشنا مي شوند . وبه وضوح سهم آن را درزندگي خود مي يابند وبه درستي مي بينند كه چگونه با زندگي آنها عجين شده است.

نمونه بارزوشاخص آن چيزي را كه زن بلوچ به عنوان هنر خود معرفي مي كند مي توان درلباس زيبا، با وقار وبلند بلوچ كه با نهايت صبرو ظـرافت سوزن دوزي شده است ديد ؛قسمتهای اصلی آن به نامهاي پيش سينه ، جيب و سرآستين معروف است بطوريكه از گذشته تاکنون تغییرچندانی درآن بوجودنیامده است ؛بيشتر هنرمندان اين هنر را مي توان درمناطق ايرانشهر وبيشتر درنواحي چانف ، اسپكه ، فنوج ،مورميج ، شهريانج ، گوانگ ، مته سنگ ، نگوچ ،پيپ ،هريدوك ، كويچ ، بزمان؛ درسراوان درناحيه سيب وسوران؛ درخاش درنواحي ايرندگان ومارندگان ودربسياري از مناطق ديگر بلوچستان بخصوص مناطق روستا نشين ديد..