اداره كل ميراث فرهنگي،صنايه دستي و گردشگري سيستان و بلوچستان




جغرافياي طبيعي درياي مکران - درياي عمان

درياي مکران و پيدايش آن :

درياي مکران قسمتي از اقيانوس هند و تنها درياي آزاد ايران است که اهميتش بيشتر به واسطه مربوط بودن آن با اقيانوس هند است، و خليج فارس نيز توسط تنگه هرمز و از طريق اين دريا با تمام دنيا ارتباط دارد. در زير ابتدا به طور اختصار شرحي از نظريه ها و اوضاع جغرافيايي اقيانوس هند بيان نموده و سپس به شرح مختصر پيدايش درياي مکران ميپردازيم :

بر خلاف اقيانوسهاي اطلس و کبير که هر دو با قطب شمال و جنوب اتصال دارند، اقيانوس هند فقط از سوي جنوب به اين دو اقيانوس ارتباط پيدا مي کند.

در دوران اول زمين شناسي، قاره اي به نام گندوانا وجود داشته که از برزيل به افريقاي جنوبي و ماداگاسکار و از سوي ديگر به عربستان و گوشه اي از جنوب ايران، هند، استراليا و قاره قطب جنوب ممتد و متصل بوده و اين مؤيد نظريه اي است که بر طبق آن، قاره ها در ابتدا به يکديگر متصل بوده و بعد به واسطه حرکات و جريان مرکزي زمين، از يکديگر جدا شده اند و اين جريان هنوز ادامه دارد.

در نتيجه اين شکست، اقيانوس هند توسعه بيشتري پيدا کرده، گودي آن در ابتدا به ژرفاي امروزه امروزه نبوده و با دريايي که در شمال آن قرار داشته است ارتباط پيدا ميکرده، و آن دريا به جاي آسياي صغير، قفقاز، ايران، شمال هند، پاکستان و جزاير مالزي بوده است.

پس از چين خوردگي هاي آلپ، البرز و هيماليا، آن دريا قطعه قطعه شده، به طوري که امروزه قطعات آن مانند درياي سياه، درياي مازندران، درياي آرال و غيره مشاهده مي شود.

حرکات زمين که سبب اين اتفاقات شده، چنان که گفته شد از مرکز زمين است و از عهد اول دوره پرمين شروع مي شود و در ايران، جهت آن از جنوب غربي به شمال شرقي است و تا کنون ادامه دارد و زلزله هاي کنوني نيز اثرات همين حرکات زمين است.

پس از متلاشي شدن قاره گندو انا وچين خوردگي عهد سوم جنوب اسيا چند بارمورد تجاوز آبهي اقيانوس هند قرار گرفته به طوري که عربستان هندوستان و مالايا به شکل شبه جزيره در آمده اند و جزيره سرنديب به علت شستشو از خاک هند جدا شده و درياي احمر که ابتدا فقط با درياي مديترانه اتصال داشته است به سبب حرکات زمين و امواج سهمگين اين اقيانوس ارتفاعات باب المندب را از بين برده وبه اقيانوس هند متصل شده است

چنان چه نقشه کره زمين را در دوره کامبرين (500 ميليون سال پيش ) مطالعه کنيم پوسته جامد زمين قاره واحدي است که در آن دو شکاف در مناطق استوايي آن زمان يعني نخست بين آمريکاي شمالي و اروپا دو ديگر بين قاره آسيا و قاره قطب جنوب وجود دارد. آب از اين شکافها و اقيانوسهاي اطراف به زمينهاي پست داخل قاره راه يافته و حوضه هاي داخلي ايجاد کرده است.

در آغاز دوران دوم (حدود 140 ميليون سال پيش) شکاف بين اروپا و آمريکا وسيعتر شده و شکاف هند و استراليا آفريقاي جنوبي و هندوستان را دور زده و زمينه تشکيل اقيانوس هند را فراهم ساخته است.

در آغاز دوران سوم (حدود 45 ميليون سال پيش) حوضه اقيانوس اطلس پيدا شده، آمريکاي جنوبي از آفريقا جدا گشته ود استراليا از قاره قطب جنوب دور افتاده و به سوي شرق روان گرديده و اقيانوس هند تشکيل يافته است وشکاف بين آسيا و آفريقا، مقدمه پيدايش درياي مکران (درياي عمان) را مي رساند.

در اواسط دوران سوم (35 ميليون سال پيش )، شکاف عمان گسترش يافته ، شبه جزيره هندوستان ابتدا به سوي شرق، سپس به شمال بالا رفته است ودنباله شکاف عمان به صورت خليج باريکي، شروع پيدايش خليج فارس را مي رساند.

از اواسط دوران سوم به بعد، شکافها و شکستگي هايي در آفريقاي شرقي بروز کرده و همچنين درياي سرخ و خليج عدن پديد آمده وچاله هاي آفريقاي شرقي ايجاد گرديده و بتدريج ارتفاعات فلات ايران هويدا گشته و در پاي کوههاي جنوبي، پيشروي شاخه اي از خليج عمان، جلگه هاي پست پاي کوه را فرا گرفته و خليج فارس ظاهر گرديده است.

آخرين تغييرات:89/06/12